Πριν από λίγες ημέρες, δημοσιεύσαμε μια είδηση σχετικά με την ανάγκη περιορισμού της σφήκας στη Θάσο (διαβάστε εδώ).
Στόχος της κίνησης αυτής είναι η βελτίωση της άνεσης των επισκεπτών. Ωστόσο, μια συζήτηση σε ομάδα στο Facebook, με Γερμανούς που επισκέπτονται το νησί, μας έκανε να αναθεωρήσουμε και να εμβαθύνουμε στην οικολογική σημασία αυτού του ζητήματος.
Οι επισκέπτες αυτοί δεν εξέφρασαν απλώς μια αντίθετη γνώμη, αλλά μας υπενθύμισαν μια βαθιά οικολογική αλήθεια: Χωρίς τη σφήκα, η Θάσος θα έχανε ένα από τα πολυτιμότερα σύμβολά της: το σύκο.
Η Επιστημονική Πλευρά: Μια «Θανάσιμη» Συμβίωση
Για να κατανοήσουμε γιατί οι Γερμανοί επισκέπτες αντέδρασαν τόσο έντονα, ανατρέξαμε σε μια πηγή που ανέφεραν στην ομάδα τους στο Facebook.
Σύμφωνα με αυτή τηv πηγή, το Tagesschau.de (*), την επίσημη ειδησεογραφική πύλη της γερμανικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης (ARD), η σχέση σύκου και σφήκας είναι μια ιστορία 75 εκατομμυρίων ετών.
Το σύκο δεν είναι καρπός, αλλά μια κλειστή ανθοταξία. Για να ωριμάσει, χρειάζεται τη μικροσκοπική σφήκα (Blastophaga psenes). Η θηλυκή σφήκα εισέρχεται στο σύκο από μια απειροελάχιστη οπή, χάνοντας τα φτερά της στη διαδρομή, για να εναποθέσει τα αυγά της και να μεταφέρει τη γύρη.
Αν εξαφανίσουμε τις σφήκες, διακόπτουμε βίαια αυτόν τον κύκλο. Τα άγρια σύκα δεν θα γονιμοποιούνταν ποτέ, και η φυσική αναπαραγωγή της συκιάς θα σταματούσε.
Ο «Ερινιασμός»: Η Αρχαία Τέχνη των Γεωργών
Η επιστήμη έρχεται απλώς να επιβεβαιώσει αυτό που οι παλιοί γεωργοί της Θάσου γνώριζαν εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Η παραδοσιακή μέθοδος του ερινιασμού (*) (ή ορνιασμού) είναι μια πρακτική που αναφέρεται ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ. από τον Θεόφραστο, τον πατέρα της βοτανικής.
Οι Θάσιοι γεωργοί μάζευαν τα ορνόσυκα (*) (τα άγρια σύκα), τα έπλεκαν σε αρμαθιές και τα κρεμούσαν πάνω στις ήμερες συκιές τους.
Μέσα από αυτά τα άγρια σύκα έβγαιναν οι σφήκες, «μπολιάζοντας» τα ήμερα δέντρα με τη ζωή που χρειαζόταν για να δέσει ο καρπός. Είναι μια αλυσίδα ζωής που δεν έχει σπάσει ποτέ στο πέρασμα των αιώνων.
Η Θάσος και το Σύκο: Μια Ιστορία από την Αρχαιότητα
Η σύνδεση της Θάσου με το σύκο δεν είναι απλώς οικολογική, είναι βαθιά πολιτισμική.
Στην Αρχαία Ελλάδα, το σύκο θεωρούνταν το τρίτο σημαντικότερο αγαθό μετά την ελιά και το κρασί. Ήταν η «υπερτροφή» των αρχαίων αθλητών και βασικό στοιχείο της διατροφής των κατοίκων της περιοχής μας εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Το Συκαλάκι Θάσου: Παιδί της Αγριοσυκιάς
Στη Θάσο, η παράδοση αυτή παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. Το φημισμένο «συκαλάκι Θάσου», το παραδοσιακό γλυκό του κουταλιού που αποτελεί σήμα κατατεθέν του νησιού, παρασκευάζεται συχνά από άγρια σύκα (ορνούς*).
Αυτά τα άγρια σύκα (τα ερινοσύκα ή ορνόσυκα*) είναι ο αποκλειστικός «ξενώνας» για τις σφήκες. Χωρίς την παρουσία του εντόμου, η παραγωγή αυτού του εμβληματικού τοπικού προϊόντος θα ήταν αδύνατη, καθώς οι άγριες συκιές θα έπαυαν να καρποφορούν.
Τα άγρια σύκα μαζεύονται τον Μάιο, όσο είναι ακόμα σκληρά και πριν ολοκληρωθεί ο κύκλος της σφήκας στο εσωτερικό τους.
Η ιδιαίτερη υφή τους, που τα κάνει να μην διαλύονται στο βράσιμο, είναι αυτό που κάνει το γλυκό μας μοναδικό.
Αν εξαφανίζαμε τις σφήκες, θα εξαφανίζαμε αυτόματα και την πρώτη ύλη για το πιο διάσημο τοπικό προϊόν.
Συμπέρασμα: Η Ισορροπία είναι η Λύση
Η Θάσος δεν είναι μόνο οι παραλίες της, αλλά και το οικοσύστημά της. Οι Γερμανοί επισκέπτες του νησιού, με την ευαισθησία τους, μας υπενθύμισαν ότι η φύση λειτουργεί με μια σοφή ισορροπία.
Η σφήκα μπορεί να είναι ενοχλητική κάποιες στιγμές του καλοκαιριού, αλλά είναι ο «αόρατος εργάτης» που μας χαρίζει τα μελωμένα σύκα του Αυγούστου και το γλυκό συκαλάκι του χειμώνα.
Η λύση δεν είναι η εξόντωση, αλλά η ενημέρωση και ο σεβασμός στην παράδοση που κρατάει από την αρχαιότητα.
Πηγές & Αναφορές:
⦁ (*) Tagesschau.de: Wilde Bestäubung: Die tödliche Symbiose von Feige und Wespe. Το Tagesschau είναι το εγκυρότερο ειδησεογραφικό μέσο της Γερμανίας (ARD), αντίστοιχο με την ΕΡΤ, με αυστηρά επιστημονική τεκμηρίωση.
⦁ (*) Θεόφραστος: «Περί φυτών ιστορίας» (4ος αι. π.Χ.): Η πρώτη καταγραφή της μεθόδου του ερινιασμού.
⦁ Βικιπαίδεια: Η γονιμοποίηση της Συκιάς (Ερινιασμός).
⦁ (*) Η λέξη "ορνός" ή "ορνιός" προέρχεται από το αρχαίο "ερινεός", που σημαίνει "άγρια συκιά". Αγριοσυκιά είναι η αρσενική συκιά η οποία την άνοιξη γεμίζει σύκα, τους λεγόμενους ορνούς, που πέφτουν μετά από ένα μήνα. Αυτούς τους ορνούς οι παλιοί τους έλεγαν και «αρμαθιές» όταν τους έπλεκαν